Τετάρτη 22 Δεκεμβρίου 2010

Κυριακή 14 Νοεμβρίου 2010

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗΣ

Ελευθεροτυπία, Σάββατο 6 Νοεμβρίου 2010
Ο θεός της Κρήτης ήταν μαζί του
Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ

Δεν πρόλαβα τελικά να βεβαιωθώ αν όντως δοκίμασε ο Γιάννης Σακελλαράκης μια προϊστορική ελιά, όπως έλεγε. Ούτε αν η γεύση της ήταν γλυκόπικρη, όπως και η ζωή του αρχαιολόγου, του αφιερωμένου στην ποιητική τής ανασκαφής και στην αναζήτηση του ανθρώπινου ίχνους μέσα από την αρχαία σκόνη.

Από την ιστορική ανασκαφή του Ιδαίου Αντρου Από την ιστορική ανασκαφή του Ιδαίου Αντρου Μου αρκούσε η πολύχυμη γεύση που άφηναν τα υπέροχα συγγραφικά ονειροπολήματά του και η μαγεία τού «ένδον σκάπτε» στη γη και στην ψυχή του με τα οποία μας φιλοδωρούσε κάθε τόσο. Πριν μας αποχαιρετήσει οριστικά ανήμερα την 28η Οκτωβρίου.

Η είδηση του θανάτου του έγινε δεκτή με θρήνους στη «θετή» του πατρίδα, την Κρήτη. Οι δικοί του άνθρωποι, όμως, με πρώτη τη σύντροφό του Εφη Σακελλαράκη, ανέλαβαν αμέσως την τελευταία διόρθωση της επιστημονικής δημοσίευσης των ανασκαφών του στο Ιδαίον Αντρο και ένα αφιέρωμα στο έργο του. Υποσχέθηκαν να τον κρατήσουν ζωντανό: ωραίο ως έφηβο Ιδομενέα, όπως ήταν στα νιάτα του. Ως μάγο και ποιητή, όπως αποκαλύπτεται μέσα από τα κείμενά του.

«Γεννήθηκα στην οδό Ηπείρου, στην Αθήνα. Δεν είμαι Κρητικός», έλεγε. Κανείς δεν τον πίστευε. Δεν μπορεί; Ολο και κάποια βαθιά ρίζα θα τον συνέδεε με τη μεγαλόνησο, για να την ερωτευτεί τόσο. «Στις παιδικές μου μνήμες πάντα υπάρχουν τα κύματα της ακρογιαλιάς, του Σκαραμαγκά, του Πειραιά, του Σαρωνικού ή του Αιγαίου. Φαντάζομαι πως κάποιο τέτοιο απροσδιόριστο κύμα έβαλε στο νου μου το στόχο της ζωής μου, την έρευνα του προϊστορικού Αιγαίου, και στην καρδιά μου τη στάση ζωής του ταξιδιώτη», σημείωνε στο βιβλίο του «Η ποιητική της ανασκαφής».

Στην Κρήτη τον τράβηξε ο Καζαντζάκης. «Γι' αυτό μου έγραψε κάποτε εκείνα τα ενθαρρυντικά λόγια, με μια ευχή: "Ο θεός της Κρήτης μαζί σας πάντα". Και πέρασαν τόσα χρόνια να καταλάβω πως εννοούσε τον Μινωίτη, ετήσια αναγεννώμενο, θεό της βλάστησης, τον Κρητογενή Δία Κρητών και Ελλήνων, τον Ιδαίο Δία του Ψηλορείτη», έγραφε ο Γιάννης Σακελλαράκης.

Ανασκάπτοντας το παρελθόν

«Νομίζω πως αν αφήσω κάτι στην κρητική αρχαιολογία θα είναι ακριβώς η έννοια της διάστασης των βουνών. Ο τόπος απ' όπου ξεπήδησε, από τα μινωικά κιόλας χρόνια, κάθε δυνατό αίσθημα, και μάλιστα της ελευθερίας και της ειρήνης. Αντίδωρο για όσα πολλά κέρδισα, και δεν εννοώ πια τα ευρήματα. Γιατί λογαριάζω τα αισθήματα των ανθρώπων των βουνών. Ο,τι βρήκα στις 29 Αυγούστου του 1984 στο Ιδαίον Αντρο δεν ξαναβρέθηκε ποτέ από κανέναν», επισημαίνει. Τι ήταν αυτά; Αντικείμενα που είχε κρύψει στα χώματα της ανασκαφής ένας ανώνυμος Ανωγειανός. Τα είχε βρει πριν από χρόνια, όταν η σπηλιά ήταν ξέφραγο αμπέλι.

Αυτή η ανασκαφή για τα μάτια ενός μαθητή του ήταν αποκαλυπτική. «Για τη χαρά που εισπράτταμε όλοι μας όταν μας σύστηνε στους υψηλούς καλεσμένους του, σαν τη Μελίνα Μερκούρη. Για τις "πολιτιστικές εκδηλώσεις" κάτω από το αυγουστιάτικο φεγγάρι, με τη βαθιά φωνή του και την άγρια λύρα τού αλλοπαρμένου Ανωγειανού λυράρη. Για τις συχνές μας επισκέψεις στα Ανώγεια, όπου μας έκανε να καταλάβουμε την ύπαρξη μιας Κρήτης με πανάρχαιες μνήμες, που επιζούν στην καθημερινή ζωή των κατοίκων, στις γιορτές και τα τραγούδια τους, στους μύθους και την προγονική μνήμη ενός κόσμου που έχει χτίσει ολόκληρη την ιστορία του γύρω από μια έννοια: την υπερηφάνεια».

Ο πρώτος τόπος που πάτησε στη μεγαλόνησο ήταν οι Αρχάνες, με τις οποίες έμελλε να συνδέσει τα όνειρα αλλά και τους εφιάλτες του. Σε ηλικία 27 χρόνων είναι επιμελητής αρχαιοτήτων στο Ηράκλειο. Γράφει: «Ημουν το παιδί για όλες τις δουλειές. Ανάμεσα σε διάφορες μικρές σωστικές ανασκαφές, που έπρεπε να κάνω στη μισή τουλάχιστον Κρήτη, είχα να ερευνήσω και ένα βύθισμα του εδάφους, όπου λίγο έλειψε να βουλιάξει ένας γάιδαρος, σε ένα αμπέλι έξω από τις Αρχάνες. Το βύθισμα δεν ήταν τίποτα σπουδαίο. Ενας μικρός θαλαμωτός τάφος. Και το χειρότερο, άδειος, χωρίς ούτε καν κόκαλα».

Ετσι ξεκίνησε η αναζήτηση του ανακτόρου των Αρχανών, που άρχισε να αποκαλύπτεται. Και στη συνέχεια το νεκροταφείο στο Φουρνί, ο ναός στα Ανεμόσπηλια. Στα Ανεμόσπηλια, «πριν από τριάντα εφτά αιώνες, σε μια εποχή που άγριοι σεισμοί σάρωναν την Κρήτη, ένας Μινωίτης ιερέας προσπάθησε να εξορκίσει τη μεγάλη καταστροφή με μια σπάνια, απελπισμένη πράξη: στη θεότητα του ναού της λοφοπλαγιάς πρόσφερε την πιο μεγάλη θυσία: μια ανθρώπινη ζωή». Θύμα και θύτης θάφτηκαν την ίδια στιγμή από σεισμική δόνηση, που γκρέμισε το ιερό. Δεν πρόλαβε ο Σακελλαράκης να εκφράσει την εικασία του κι άρχισε ένας λυσσαλέος πόλεμος εναντίον του από τους θιασώτες της καθαρής φυλής των αρχαίων Ελλήνων, που δεν έκαναν τέτοιες... βαρβαρότητες. Η άποψη αυτή του στοίχισε μια καθηγητική έδρα και στέρησε γενιές νέων αρχαιολόγων από έναν προικισμένο δάσκαλο.

Ωστόσο, μαθητές έβγαλε. Ενας από αυτούς τον θυμάται στις Αρχάνες: «Μπροστά από το λιτά επιπλωμένο, καλαίσθητο γραφείο, όπου δέσποζε ένα σκίτσο του Φασιανού και μια αφίσα από έκθεση του Kokoschka βρισκόταν η βόρεια αυλή με την πλούσια βλάστηση στα παρτέρια, που θύμιζε παραδείσιο τοπίο από μινωική τοιχογραφία. Πιο πέρα, ένα μπλε τραπέζι ήταν στολισμένο με ένα φουντωτό βασιλικό -επιτακτική η παρουσία του στις Αρχάνες- και ο Γιάννης Σακελλαράκης συχνά-πυκνά τον άγγιζε, για να σκορπίσει την ευωδιά του, που σαν κάτι να του θύμιζε. Σ' ένα άλλο τραπέζι στην αυλή υπήρχε μονίμως ένα μεγάλο σταχτοδοχείο, απαραίτητο σκεύος για τον αρειμάνιο καπνιστή Σακελλαράκη».

Ζήτησε τα οστά του να ταφούν στην κρητική Ζώμυνθο, που ανακάλυψε. Και η γλάστρα με το βασιλικό που θα στολίζει το μνήμα του, θα θυμίζει εκείνη που του πρόσφερε κάποτε ο Αριστείδης ο μαντιναδολόγος μαζί με δυο στιχάκια: «Το χώμα που 'χουν τα βουνά πήρανε τα μαλλιά σου,/ μα ό,τι γυρεύεις μες στη γης βρίνεται στην καρδιά σου».*

Παρασκευή 5 Νοεμβρίου 2010

Παρασκευή 22 Οκτωβρίου 2010

Πώς να μην το αντιγράψω!




Γλυκιά μου Εμμανουέλα
22/10/2010

του Δημήτρη Καμπουράκη
Γλυκιά μου Εμμανουέλα,
τώρα που πήρες και τα τελευταία πράγματα σου απ’ το σπίτι και ξεκίνησες αυτό που χρόνια λαχταρούσες, τη δική σου ζωή, άκου δυο τρία πραγματάκια που κατάλαβα εγώ από τη δική μου. Δεν είναι συμβουλές, δεν γουστάρεις τέτοιες. Ας πούμε ότι είναι ένα manual, σαν αυτά που βρίσκεις στο κουτί του καινούριου σου κινητού. Ξέρω ότι κάθε οδηγία χρήσεως σού είναι άχρηστη και ενοχλητική, καθώς τα κινητά (και τη ζωή ασφαλώς) τα παίζεις στα δάχτυλα. Δεν βλάφτει πάντως να πετάξεις σ’ ένα συρτάρι το χαζό βιβλιαράκι. Πού ξέρεις…

Έχουμε και λέμε:
Οι άνθρωποι δεν χωρίζονται σε πλούσιους και φτωχούς, σε όμορφους και άσχημους, σε άσημους και διάσημους, σε Έλληνες και ξένους, σε δεξιούς και αριστερούς. Πρόκειται για δευτερεύοντες διαχωρισμούς, χωρίς καθοριστική σημασία για την ουσία της ζωής. Μην παγιδευτείς σ’ αυτούς, θα βγεις χαμένη. Οι βασικοί διαχωρισμοί είναι ανάμεσα σε καλούς και κακούς χαρακτήρες, ανάμεσα σε έξυπνους και βλάκες και ανάμεσα σε παραγωγικούς και τεμπέληδες. Φτιάξε γύρω σου έναν κύκλο ανθρώπων καλόγνωμων, έξυπνων και παραγωγικών. Θα ζήσεις με τρόπο που αξίζει τον κόπο.

Στη ζωή που ξεκινάς, πρέπει να προσέχεις γιατί θα βρεις πολλή βρωμιά κι εσύ είσαι καλό παιδί. Να ξέρεις όμως ότι μέσα σ’ αυτή τη βρώμικη ζωή, υπάρχει καθαρό νερό να πλύνεις τα χέρια σου. Μην πάψεις ποτέ να το αναζητάς. Αλλιώς θα αποκτηνωθείς.

Θα διαπιστώσεις γρήγορα ότι στην κοινωνία που σου παραδώσαμε, είναι προτιμότερο να έχεις τύχη παρά προσόντα. Να έχεις επίγνωση αυτής της πελώριας αδικίας, αλλά ποτέ να μην την αποδεχτείς, αφήνοντας στην άκρη την προσωπική σου βελτίωση ως άχρηστη. Να μαθαίνεις, να αυξάνεις τις γνώσεις σου και να καλλιεργείς τις δεξιότητες σου, όχι για τους άλλους αλλά για σένα. Αυτά κάνουν τον άνθρωπο ευτυχισμένο.

Έχεις ακούσει πως όταν τσακώνονται τα βουβάλια στον βάλτο, την πληρώνουν τα βατράχια. Να μην έχεις ούτε την χαζή αλαζονία του βουβάλου, ούτε την ηττοπαθή κακομοιριά του βατράχου. Να τους απεχθάνεσαι και τους δυο εξίσου.

Ο αξιοπρεπής άνθρωπος απορρίπτει τις δικαιολογίες. Τη ζωή μας τη φτιάχνουμε μόνοι μας, την κοινωνία την καταβαραθρώνουμε ή την εκτοξεύουμε όλοι μαζί. Ποτέ μην πεις ότι η κοινωνία φταίει για την προσωπική σου πορεία, είναι υπεκφυγή. Αλλά και ποτέ μην αποφύγεις τη συμμετοχή σου στην προσπάθεια βελτίωσης της κοινωνίας σου. Είναι δειλία.

Πολλοί θα κάνουν κριτική στις σκέψεις και στις πράξεις σου. Θα καταλάβεις εύκολα ποιες είναι καλοπροαίρετες και ποιες όχι. Όσες επιβεβαιώνουν μια αμφιβολία που είχες ήδη μέσα σου, είναι καλοπροαίρετες. Αυτές μελέτησε τις. Θα σε βοηθήσουν. Τις άλλες αγνόησε τις.

Να εκτιμάς τον μέσο άνθρωπο, να απεχθάνεσαι τον μέσο ανθρωπάκο. Να τιμάς τον στρατιώτη, να απορρίπτεις το στρατιωτάκι. Μακριά από γλύφτες και κόλακες. Είναι σκουπίδια.

Ποτέ μην εξοβελίσεις από τη ζωή σου την αισθητική. Ζήσε δίπλα της. Να θυμάσαι, ότι το όμορφο είναι πιο χρήσιμο απ’ το χρήσιμο.

Το πάθος στη ζωή είναι απαραίτητο, τα πάθη βλάπτουν. Η σχέση αυτών των δύο είναι πολύ περίεργη. Έχω γνωρίσει πολλούς ανθρώπους με πάθη, χωρίς πάθος. Αυτούς να τους αποφεύγεις. Όμως δεν έχω γνωρίσει κανέναν που να είχε πάθος, δίχως πάθη. Μη ρωτήσεις γιατί, δεν ξέρω. Προσωπικά, όταν χρειάστηκε να διαλέξω ανάμεσα σε μια ζωή ουδέτερη, σε μια ζωή με σκέτα πάθη και σε μια ζωή πάθους και παθών, εγώ έτρεξα στο τρίτο.

Να ζήσεις αποενοχοποιημένα. Οι υποχρεώσεις μας έναντι των άλλων απορρέουν μόνο από τη συνείδηση μας και από το ανθρώπινο φιλότιμο μας. Δεν απορρέουν από τους κανόνες τών γύρω μας. Μην αφήσεις κανέναν να σε φορτώσει με ενοχές, θα σού δηλητηριάσει τη ζωή. Να μην αψηφάς τις δικές σου ενοχές όμως. Να τις μελετάς, να τις αναλύεις, να τις παίρνεις στα σοβαρά και να απαντάς σ’ αυτές με πράξεις. Αυτό σε κάνει καλύτερο άνθρωπο.

Ο έρωτας είναι δώρο. Στην έναρξη της ζωής μας είμαστε όλοι βουλιμικοί. Καλά να περάσεις λοιπόν. Σου ‘χω στείλει δώδεκα ντουζίνες προφυλακτικά. Κοίτα να επιβληθείς στα τανισμένα τραγάκια που σε τριγυρίζουν, να τους τα φοράς με το ζόρι.

Λοιπόν, για να μην πολυλογώ, να ψάχνεις πάντα στους άλλους μόνο το περίσσευμα της ψυχής τους. Όλα τα άλλα περισσεύματα τελειώνουν γρήγορα, μόνο αυτό είναι ανεξάντλητο. Αλλά για να το ζητάς, πρέπει να βλέπουν και οι άλλοι το περίσσευμα της δικής σου ψυχής.

Τέλος, βγάλε σε παρακαλώ αυτή τη δεύτερη μπίλια που πέρασες στο πάνω χείλος σου. Θα ξεβιδωθεί κανένα βράδυ μέσα στο στόμα σου και θα καταπιείς το σιδεράκι στον ύπνο σου. Και θα ‘σαι μόνη σου στο σπίτι… και θα βάλεις τις φωνές… και δε θα ‘μαι εκεί να σε τρέξω στον γιατρό… πουλάκι μου αγαπημένο.

Τετάρτη 20 Οκτωβρίου 2010